Start arrow Przyroda tatrzańska

Przyroda tatrzańska

Oceny: / 20
KiepskiBardzo dobry 
Na południowym krańcu Polski leżą łukiem Karpaty, tworząc tu naszą naturalną granicę. Najwyższą częścią Karpat są Tatry. Łańcuch ich wynosi zaledwie 60 km i zamyka krajobraz Polski.
    O charakterze krajobrazu decyduje roślinność. To ona ożywia i różnicuje krajobraz Tatr. Na tym niewielkim obszarze Tatr znajduje się mnóstwo osobliwości zarówno przyrody martwej w postaci fantastycznych skał, przepięknych krajobrazów, śladów lodowców, oryginalnych grot, jak i przyrody żywej: pierwotnych borów jodłowych i świerkowych, gąszczy kosówki i kwietników naskalnych i wreszcie nie spotykanych gdzie indziej, często reliktowych roślin i zwierząt.
     Roślinność na zboczach gór rozkłada się w poziome strefy zwane piętrami roślinności. Do wysokości około 1000m n.p.m. znajdują się pola uprawne. W Zakopanem uprawia się owies i ziemniaki, a czasem jęczmień. Następne piętra roślinności przedstawić można w przybliżeniu tak:

    * od wysokości 1150m n.p.m. do 1250m n.p.m. rozpościerają się lasy regla dolnego. Kiedyś znajdowały się tu lasy mieszane z bukiem i jodłą z domieszką świerków, jaworów, jarząbów, cisów i modrzewi, do dziś przetrwały jedynie świerki. W tym piętrze występują także zawilce, kaczeńce, lilie złotogłowe, dziewięćsiły oraz krokusy.

    * od wysokości 1250m n.p.m. do około 1550m n.p.m. rozciągają się lasy regla górnego z jednolitym borem świerkowym. Rosną tutaj drzewa takie jak: limba, modrzew europejski, jarząb pospolity, wierzba śląska i brzoza karpacka.
    * od wysokości 1550m n.p.m. do 1800m n.p.m. rozciąga się piętro kosodrzewiny. Oprócz kosodrzewiny występują tu także: wierzba krzaczasta, brzoza karpacka, porzeczka skalna, róża alpejska oraz rośliny zielne: goryczki i jaskry.
    * od wysokości 1800m n.p.m. do 2300m n.p.m. rozpościerają się hale. W tych tzw. łąkach alpejskich występują: boimki dwurzędowe, sity skuciny, dębiki ośmiopłatkowe, lepnice bezłodygowe, skalnice i żółto kwitnące kozłowce.
    * powyżej 2300m n.p.m. rozciąga się ostatnie piętro roślinności czyli tzw. piętro turniowe. Choć klimat w tym piętrze nie jest zbyt korzystny dla rozwoju roślin występują tu: goryczki, pierwiosnki maleńkie, rośliny poduszkowe i różne gatunki skalnic, a także mchy i porosty naskalne.

    Górale wykorzystują gospodarczo tereny poniżej 2300m n.p.m., z czego tereny poniżej 1300m n.p.m. są nawożone i oczyszczane z kamieni, a wyższe wykorzystywane tylko jako pastwiska. Wyżej położone turnie nie są w ogóle wykorzystywane gospodarczo.              
   
     W Tatrach wyróżniamy niezwykłą szatę roślinną. Stwierdzono tam występowanie ponad tysiąca gatunków roślin naczyniowych. Rosną tam także gatunki endemiczne, czyli takie, które nie rosną nigdzie indziej na świecie oraz endemity ogólnokarpackie. Oprócz roślin naczyniowych istnieje także wiele gatunków drzew, o których wspomniano przy opisywaniu pięter roślinności. Poniżej są w skrócie opisane niektóre z tych gatunków roślin:
a) drzewa i krzewy:

    * buk - drzewo liściaste z rodziny bukowatych, wysokość do 50m; kora gładka, owoce - orzeszki; drewno ciężkie, twarde o różnym zastosowaniu,
    * jodła - drzewo iglaste z rodziny sosnowatych; korona stożkowata, szyszki stojące ku górze; z drewna m.in. robione są instrumenty muzyczne; w polskich górach występuje jodła pospolita oraz sadzona jako ozdobna jodłą kalifornijska,
    * świerk - zimozielone drzewo iglaste z rodziny sosnowatych; korona stożkowata; w północno-wschodniej
      i południowej Polsce świerk pospolity, lasotwórczy; amerykański świerk kłujący i jego odmiany o srebrzystych igłach sadzone jako ozdobne; cenne drewno - budulcowe, stosowane w przemyśle chemicznym, do produkcji instrumentów muzycznych,
    * jawor - drzewo liściaste wysokości do 30m; wiele odmian ozdobnych; drzewo używane głównie w stolarstwie i kołodziejstwie,
    * cis - długowieczny, iglasty krzew lub drzewo; gatunek ginący; drewno czerwonawe, bardzo trwałe; w Polsce bardzo rzadki, chroniony,
    * modrzew - długowieczne drzewo iglaste z rodziny sosnowatych; igły opadające na zimę; cenne drewno (trwałe, bardzo trwałe),
    * limba - drzewo iglaste z rodzaju sosna; pochodzi z Alp i Karpat; korona walcowata, gęsta; w Polsce w Tatrach rzadka, na wysokości górnej granicy lasu; chroniona, czasem sadzona jako parkowa,
    * wierzba - szybko rosnące drzewo liściaste z rodziny wierzbowatych; około 300 gatunków pochodzących głównie ze strefy umiarkowanej i chłodnej półkuli północnej; w Polsce około 30 gatunków, np. wierzba biała i liczne gatunki krzewiaste wierzby np. wierzba iwa, wierzba szara, rokita, witwa; kwiaty miododajne, z leczniczej kory salicyna i garbniki; drewno budulcowe; wierzby sadzi się jako rośliny pionierskie na nieużytkach i zabezpieczające przed erozją; ozdobne odmiany płaczące i piramidalne,
    * brzoza - drzewo liściaste lub krzew strefy zimnej i umiarkowanej, z rodziny brzozowatych; w Polsce pospolite: brzoza brodawkowata i brzoza omszona, o białej korze i drewnie cenionym w meblarstwie; z kory garbnik i dziegieć, sok z pnia zawiera cukier, liście lecznicze,
    * kosodrzewina - gatunek sosny, głównie krzewiasty; wysokość do 2,5m; w Polsce tworzy zarośla ponad górną granicą lasu, chroniona,
    * porzeczka - krzew klimatu umiarkowanego, z rodziny agrestowatych; owoc - zwykle jadalna jagoda; w Polsce dziko rosną m.in.: porzeczka czerwona, porzeczka czarna o owocach bogatych w witaminę C, używanych też jako lecznicze, porzeczka zwyczajna,
    * róża - kolczasty krzew lub pnącze z rodziny różowatych; w Polsce najczęściej rośnie róża dzika, róża pomarszczona; róża uprawiana jest jako ozdobna i olejkodajna od czasów starożytnych; współczesne róże ogrodowe, zwane też szlachetnymi są mutacjami bądź wielokrotnymi mieszańcami gatunków europejskich: róży stulistnej, róży francuskiej, róży damasceńskiej; wyhodowano wiele ras, np. róże herbatnie, mieszane herbatnie, róże Perneta, polianty, a także grupy róż karłowatych, miniaturowych, róż czepnych, róż okrywowo-zadarniających oraz róż parkowych,

b) kwiaty:

    * zawilec - bylina z rodziny jaskrowatych; pochodzi ze strefy umiarkowanej półkuli północnej; w Polsce występuje pospolicie, np. zawilec gajowy oraz chronione: zawilec narcyzowy i zawilec wielokwiatowy; gatunki ozdobne, często hodowane na kwiat cięty - zwane anemonami,
    * kaczeniec - bylina z rodziny jaskrowatych; pochodzi z terenów podmokłych obszarów umiarkowanych i zimnych; w Polsce głównie kaczeńce błotne, o żółtych kwiatach, pospolite na moczarach,
    * lilia złotogłów - bylina z rodziny liliowatych; strefa umiarkowana; kwiaty okazałe, pomarańczowe, plamiste; w Polsce głównie w górskich lasach, chroniona, także sadzona jako ozdobna; na Podhalu ludowy motyw dekoracyjny,
    * dziewięćsił - górska bylina z rodziny astrowatych, pierzastosieczne, kolczaste liście tworzą przyziemną rozetę; koszyczek kwiatowy lśniąco biały; gatunek chroniony; motyw zdobniczy sztuki Podhala,
    * krokus - bulwiasta bylina z rodziny kosaćcowatych; około 70 gatunków; głównie góry obszaru śródziemnomorskiego; kwiaty duże, kielichowate; na halach Tatr krokus spiski, o liliowych kwiatach, chroniony; krokus wiosenny sadzony jako ozdobny; krokus uprawny uprawiany dla tzw. szafranu (przyprawy, barwnika i surowca leczniczego),
    * goryczka - roślina zielna, głównie z gór północnej strefy umiarkowanej; kwiaty kielichowate, szafirowe lub żółte; kłącza wielu gatunków są farmaceutycznym surowcem; w Polsce 21 gatunków, pod ochroną,
    * jaskier - kosmopolityczna roślina zielna z rodziny jaskrowatych; kilkaset gatunków, w Polsce 25 - na wilgotnych polach, łąkach, nad wodami, np. jaskier ostry, o kwiatach żółtych,
    * boimka dwurzędowa - gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny wiechlinowatych; endemit zachodniokarpacki, w Tatrach jest rośliną pospolitą; gładka łodyga, liście wyrastające z korzeni, tworzące przy ziemi gęstą kępę, kwiaty zebrane w kłosopodobne kwiatostany na szczycie łodyg; wraz z sitem skuciną tworzy wysokogórski zespół muraw; wytrzymała na mróz i wiatr,
    * sit skucina - gatunek byliny należący do rodziny sitowatych; roślina wysokogórska; w Polsce głównie w Tatrach, Sudetach i na Babiej Górze; tworzy bardzo gęste, niskie kępki, łodyga wysokości 10-30cm, kwiaty wyrastające na bardzo krótkich szypułkach przy łodydze; roślina kwasolubna, bardzo odporny na surowe, górskie warunki,
    * dębik ośmiopłatkowy - zimozielona krzewinka półkuli północnej; w Polsce rośnie w Karpatach, uprawiany też w ogródkach skalnych,
    * lepnica bezłodygowa - roślina zielna z rodziny goździkowatych; potocznie "kwitnący mech"; na obszarze Polski jest endemitem tatrzańskim, występuje jednak również w innych krajach europejskich, w tym na Islandii oraz w górach Ameryki Północnej, północnej Azji i na obszarze Arktyki; bardzo niska, wysokość około 10cm, roślina dwupienna,
    * skalnica - drobna roślina zielna z rodziny skalnicowatych; około 300 gatunków; górzyste okolice północnej strefy umiarkowanej; liście mięsiste lub skórzaste; w Polsce np. skalnica gronkowa, o sinozielonych, zbitych darniach; kilka gatunków sadzi się jako rośliny ozdobne w ogródkach skalnych,
    * pierwiosnek maleńki - gatunek roślin z rodziny pierwiosnkowatych; występuje w górach Europy: w Alpach, Pirenejach, Apeninach, Karpatach oraz w Bośni; dosyć często spotykany w Tatrach; bardzo krótka (1cm) łodyżka kwiatowa; oreofit; roślina objęta ochroną gatunkową,
    * mchy - klasa roślin lądowych należących do typu mszaków; około 14 000 gatunków, w Polsce około 650


      W wielu krajach, także i w Polsce istnieje Czerwona Księga Roślin. Polską Czerwoną Księgę Roślin opracowano w 1993r. Opisane w niej są gatunki roślin zagrożone wyginięciem. Wszystkie rośliny zawarte w niej są pogrupowane w siedmiu kategoriach: gatunki całkowicie wymarłe (kategoria EX), gatunki wymarłe w warunkach naturalnych (kategoria EW), gatunki krytycznie zagrożone (kategoria CR), gatunki zagrożone (kategoria EN), gatunki narażone na wyginięcie (kategoria VU), gatunki niższego ryzyka (kategoria LR), gatunki o nieznanym stopniu zagrożenia, brak danych (kategoria DD). Rośliny Tatrzańskiego Parku Narodowego opisane w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin to: Narecznica Villara (kategoria EW), Widłak Isslera, Rozrzutka Alpejska, Irga kutnerowata (kategoria CR), Skalnica torfowiskowa, Traganek wytrzymały (kategoria EN), Sosna drzewokosa, Cis pospolity, Tojad wschodniokarpacki, Tojad maniński, Sasanka wiosenna, Sasanka słowacka, Głodek kutnerowaty, Warzucha tatrzańska, Skalnica zwisła, Sybaldia rozesłana, Jarząb nieszpułkowy, Ostrołódka Hallera (kategoria VU), Rutewnik jaskrowaty, Czeremcha skalna (kategoria LR).

 

aut: Patrycja Kowalczyk
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Wyszukiwarka
Panoramy
Panorama z Rusinowej Polany Panorama z Gubałówki Panorama z Krzyżne
Doliny Tatrzańskie
Dolina Olczyska - Tatry Zachodnie
Dolina Bystrej - Tatry Zachodnie
Dolina Białego - Tatry Zachodnie
Dolina Strążyska - Tatry Zachodnie
Dolina za Bramką - Tatry Zachodnie
Dolina Małej Łąki - Tatry Zachodnie
Dolina Kościeliska - Tatry Zachodnie
Dolina Lejowa - Tatry Zachodnie
Dolina Chochołowska - Tatry Zachodnie
Dolina Suchej Wody - Tatry Wysokie
Dolina Gąsienicowa
Dolina Pańszczyca - Tatry Wysokie
Dolina Białki - Tatry Wysokie
Dolina Waksmundzka - Tatry Wysokie
Dolina Roztoki- Tatry Wysokie
Dolina Pięciu Stawów Polskich
Dolina Rybiego Potoku
Dolina Białej Wody
Temeratura w Tatrach
SzczytWysokośćTemperatura
Gerlach2655 npm-12,44°C
Rysy2499 npm-11,14°C
Mnich2067 npm-7,54°C
Szpiglasowy Wierch2172 npm-8,42°C
Wrota Chałubińskiego2022 npm-7,17°C
Świnica2301 npm-9,49°C
Kozi Wierch2291 npm-9,41°C
Zawrat2228 npm-8,88°C
Kościelec2155 npm-8,28°C
Kasprowy1987 npm-6,88°C
Giewont1894 npm-6,1°C
Kopa Kondracka2005 npm-7,03°C
Krzesanica2122 npm-8°C
Ciemniak2096 npm-7,78°C
Wołowiec2064 npm-7,52°C
Jarząbczy Wierch2137 npm-8,13°C
Grześ1653 npm-4,09°C
Sarnia Skała1377 npm-1,79°C
Nosal1206 npm-0,37°C
Gubałówka1126 npm0,3°C
Schronisko nad Morskim Okiem1406 npm-2,03°C
Schronisko Pięciostawiańskie1672 npm-4,25°C
Schronisko Murowaniec1500 npm-2,82°C
Schronisko na Kondratowej1333 npm-1,43°C
Schronisko na Chochołowskiej1148 npm0,12°C
Zakopane850 npm2.6°C
Warto zajrzeć
Galeria Piotra Zgodzińskiego
Galeria Piotra Andryszczaka
Blog sarkastycznego tatroluba
Turystyka
Polityka prywatności
Reklama w internecie
Zespół na wesele myszków
Pozycjonowanie SEO SEM

Najlepsze górskie strony

Polskie góry - toplista